Μάθημα 2: Μορφωτική φτώχεια

Η έννοια της μορφωτικής φτώχειας εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία κατά τη δεκαετία του 1990 και έκτοτε υιοθετήθηκε από μη κυβερνητικές οργανώσεις (ιδίως τη Save the Children) και κυβερνήσεις για τη διαμόρφωση πολιτικών για τα παιδιά και τους εφήβους.  

Ένα παιδί υφίσταται μορφωτική φτώχεια όταν το δικαίωμά του να μαθαίνει, να εκπαιδεύεται, να αναπτύσσει δεξιότητες και ικανότητες, και να καλλιεργεί τις φιλοδοξίες και τα ταλέντα του στερείται ή διακυβεύεται. Δεν πρόκειται απλώς για μία απομείωση του δικαιώματος στη μελέτη, αλλά για την έλλειψη εκπαιδευτικών ευκαιριών στον πυρήνα της: από εκείνες που σχετίζονται με την πολιτιστική ευχαρίστηση μέχρι το δικαίωμα στο παιχνίδι και τις αθλητικές δραστηριότητες – έλλειψη ευκαιριών που επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη του παιδιού. Αφορά γενικά παιδιά και εφήβους που ζουν σε μειονεκτικά κοινωνικά πλαίσια, τα οποία χαρακτηρίζονται από οικογενειακές δυσκολίες, εργασιακή ανασφάλεια, και υλικές στερήσεις.  

Δεδομένου ό,τι πρόκειται για ένα πολύπλοκο φαινόμενο, δεν είναι εύκολο να δοθεί μία συνθετική μέτρηση του. Η μορφωτική φτώχεια αφορά διάφορες διαστάσεις (πολιτιστικές ευκαιρίες, σχολική εκπαίδευση, κοινωνικές σχέσεις, εκπαιδευτικές δραστηριότητες) που πρέπει να διατηρούνται σε σχέση μεταξύ τους.

Source: https://www.difesapopolo.it/Fatti/La-poverta-educativa-ai-tempi-del-Coronavirus-Save-the-Children-bambini-e-adolescenti-intrappolati-nella-crisi-economica

Μία χρήσιμη προσέγγιση για να αρχίσει η μέτρηση της επίπτωσης της μορφωτικής φτώχειας είναι η μέτρηση των επιπέδων της απόλυτης φτώχειας σε σχέση με μία ευρεία περιοχή, καθώς και το ποσοστό των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή αποκλεισμού.

Τα στοιχεία αυτά δεν παρέχουν ένα σαφές «στιγμιότυπο» της επίπτωσης της μορφωτικής φτώχειας, αλλά μπορούν να μας βοηθήσουν να δημιουργήσουμε ένα πλαίσιο, γνωρίζοντας ό,τι η μορφωτική φτώχεια είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο που εξαρτάται, μεταξύ άλλων παραγόντων, από μία κατάσταση υλικής στέρησης και κοινωνικού αποκλεισμού, και αποτελεί η ίδια αιτία αποκλεισμού και φτώχειας.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των επιδόσεων που προέρχονται από χώρες και οικονομίες που συμμετείχαν στην PISA 2018, ο πιο αξιόπιστος προγνωστικός παράγοντας για τη μελλοντική σχολική επιτυχία ενός παιδιού – και, σε πολλές περιπτώσεις, για την πρόσβαση σε καλά αμειβόμενα και υψηλού κύρους επαγγέλματα – είναι η οικογένειά του. Τα παιδιά από οικογένειες με χαμηλό εισόδημα και χαμηλό μορφωτικό επίπεδο αντιμετωπίζουν συνήθως πολλά εμπόδια στη μάθηση. Ο λιγότερος πλούτος μεταφράζεται σε λιγότερους εκπαιδευτικούς πόρους, όπως βιβλία, παιχνίδια, διαδραστικό εκπαιδευτικό υλικό στο σπίτι.

Τα εμπόδια στην πρόσβαση σε υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης μπορεί να μεταφράζονται σε έλλειψη γνώσεων για τον κόσμο γύρω από τις έννοιες της βιωσιμότητας και της σπατάλης τροφίμων, καθώς και της κλιματικής αλλαγής. Αντιλαμβάνονται ως άσχετα ζητήματα, μακριά από την «πρακτικότητα» της καθημερινής ζωής.