Μάθημα 1: Εποχιακή παραγωγή τροφίμων: ένας τρόπος μείωσης του περιβαλλοντικού αντίκτυπου
1.1. What is seasonal food production?
1.1. Εποχιακή παραγωγή τροφίμων: Κάθε είδος φρούτων και λαχανικών έχει τις δικές του ειδικές συνθήκες για ιδανική ανάπτυξη και ποιότητα. Για τον λόγο αυτό, τα φρούτα και τα λαχανικά καλλιεργούνται και συγκομίζονται σε διαφορετικές τοποθεσίες και σε διαφορετικές εποχές κατά τη διάρκεια του έτους. Για παράδειγμα, οι πορτοκαλιές είναι φυτά ευαίσθητα στο κλίμα και αναπτύσσονται καλύτερα σε μέρη με ζεστά και ξηρά καλοκαίρια, όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα.
Ο όρος «εποχιακός» δεν ορίζεται με σαφήνεια και αλλάζει ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται. Για κάποιους ανθρώπους, είναι συνώνυμος με τα τρόφιμα που συλλέγονται «τοπικά», για άλλους συνδέεται στενά με πολιτιστικές εκδηλώσεις και για μια τρίτη ομάδα ανθρώπων, συνδέεται με την προέλευση των τροφίμων και τις φυσικές εποχές καλλιέργειάς τους. Ενώ πρόκειται για αξιόλογους ορισμούς και λόγους για να τρέφεται κανείς «εποχιακά», οι διαφορές των ορισμών δείχνουν την έλλειψη σαφήνειας γύρω από τον όρο και πόσο περίπλοκος μπορεί να είναι ο ορισμός των «εποχιακών φρούτων και λαχανικών». Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων (DEFRA) του Ηνωμένου Βασιλείου, οι βασικές πτυχές του όρου εξαρτώνται από το πότε παρήχθησαν τα τρόφιμα και πού καταναλώθηκαν:
- Παγκόσμια εποχικότητα: με βάση τον τόπο παραγωγής των τροφίμων. Τρόφιμα που παράγονται στην εποχή τους, αλλά δεν καταναλώνονται απαραίτητα εκεί όπου συλλέχθηκαν (π.χ. μήλα που καλλιεργούνται και συλλέγονται κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου στη Νέα Ζηλανδία, αλλά καταναλώνονται στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια της εαρινής και καλοκαιρινής περιόδου)
- Τοπική εποχικότητα: με βάση τον τόπο παραγωγής και στη συνέχεια κατανάλωσης των τροφίμων. Τρόφιμα που συγκομίζονται και καταναλώνονται τοπικά κατά τη διάρκεια της φυσικής καλλιεργητικής περιόδου (π.χ. μήλα που καλλιεργούνται και συγκομίζονται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και του φθινοπώρου και καταναλώνονται τον Οκτώβριο, στην Ευρώπη).
1.1. Τα πλεονεκτήματα της εποχιακής παραγωγής και κατανάλωσης τροφίμων
Η παραγωγή και κατανάλωση εποχιακών και τοπικών φρούτων και λαχανικών ωφελεί τόσο την υγεία όσο και το περιβάλλον. Εκτός από την καλύτερη γεύση και τη χαμηλότερη τιμή, τα εποχιακά τρόφιμα είναι πιο φρέσκα και πιο θρεπτικά, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι οι περισσότερες από τις βιταμίνες και τα μέταλλα που περιέχουν συνήθως χάνονται μέσα σε 24 ώρες από τη συλλογή τους. Επιπλέον, σύμφωνα με έρευνες, μειώνονται δραστικά οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που συνδέονται με την αλυσίδα εφοδιασμού.
Χρησιμοποιώντας την αξιολόγηση του κύκλου ζωής (LCA – life cycle assessment), οι ερευνητές/τριες διαπίστωσαν ότι το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων ευθύνεται για το 26% περίπου των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και ότι υπάρχουν μεγάλες διαφορές στο ποσοστό εκπομπής αερίων μεταξύ των διαφόρων τύπων τροφίμων. Σε γενικές γραμμές, τα φρούτα και τα λαχανικά εκπέμπουν χαμηλότερα ποσοστά αερίων του θερμοκηπίου σε σύγκριση με τα ζωικά προϊόντα, όπως το βόειο κρέας και τα γαλακτοκομικά (10-50 φορές χαμηλότερα).
Τα περιβαλλοντικά οφέλη των εποχιακών φρούτων και λαχανικών αποδίδονται συχνά στις μικρότερες αποστάσεις της μεταφοράς τους. Ενώ ο τύπος της μεταφοράς μπορεί να είναι σημαντικός, η συμβολή της στο αποτύπωμα άνθρακα είναι συνήθως μικρότερη από τις εκπομπές που προέρχονται από τις μεθόδους παραγωγής. Ενώ τα κλιματιζόμενα θερμοκήπια μπορεί να σημαίνουν μικρότερη χρήση της γης, μικρότερη σπατάλη τροφίμων, λιγότερα φυτοφάρμακα και υψηλές αποδόσεις, η ενέργεια που απαιτείται για τη λειτουργία αυτών των κτιρίων είναι σημαντική.
Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τις υπάρχουσες έρευνες είναι ότι τα φρούτα και τα λαχανικά με τις χαμηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου είναι αυτά που καλλιεργούνται στο ύπαιθρο κατά τη διάρκεια της φυσικής τους εποχής χωρίς μεγάλη χρήση πρόσθετης ενέργειας και καταναλώνονται στην ίδια χώρα ή περιοχή, αντί για φρούτα και λαχανικά που καλλιεργούνται υπό προστασία, εισάγονται ή αποθηκεύονται.